Ishonchnoma muddati: koʻpi bilan 3 yil, sanasiz haqiqiy emas

Haydovchingiz yetkazib beruvchining omboridan tovar olib kelishi kerak. Ombor tovarni bermayapti: u koʻrsatgan ishonchnomada sana yoʻq. Bu omborchining injiqligi emas. Fuqarolik kodeksiga koʻra, bunday hujjat haqiqiy emas.

Qisqacha: berilgan sanasi koʻrsatilmagan ishonchnoma haqiqiy emas. Ishonchnoma koʻpi bilan 3 yilga berilishi mumkin. Muddat koʻrsatilmagan boʻlsa, u berilgan kundan boshlab 1 yil amal qiladi. Ishonchnoma bergan shaxs uni istagan vaqtda bekor qilishi mumkin.

Ishonchnoma nima

Fuqarolik kodeksi (134–144-moddalar) ishonchnomani bir shaxs (ishonch bildiruvchi) tomonidan ikkinchi shaxsga (ishonchli vakilga) uchinchi shaxslar oldida vakillik qilish uchun berilgan yozma vakolat deb belgilaydi. Ishonchli vakil ishonchnomada berilgan vakolatlar doirasida ish olib boradi. Shuning uchun hujjatning asosiy qismi — vakolatlar roʻyxati: vakil aynan nima qila oladi va kimning nomidan.

Yuridik shaxs nomidan va yuridik shaxsga ishonchnoma faqat uning ustavida (nizomida) koʻrsatilgan faoliyat maqsadlariga zid boʻlmagan bitimlarni tuzish uchun berilishi mumkin.

Uchta raqam

Sana rasmiyatchilik emas: kodeks berilgan sanasi koʻrsatilmagan ishonchnomani toʻgʻridan-toʻgʻri haqiqiy emas deydi, muddat esa shu sanadan hisoblanadi.

Kim imzolaydi va notarius qachon kerak

Ishonchnoma oddiy yozma shaklda yoki notarial shaklda rasmiylashtiriladi.

• Kompaniyangiz nomidan: rahbar imzolaydi va kompaniya muhri (muhr boʻlsa) bosiladi. Notarius kerak emas. Davlat mulkiga asoslangan yuridik shaxsda pul va boshqa mulkiy qimmatliklarni olish yoki berish uchun ishonchnomani bosh (katta) buxgalter ham imzolashi kerak.
• Notarial tasdiqlash majburiy: notarial shaklni talab qiladigan bitimlar va yuridik shaxslarga nisbatan harakatlar uchun. Istisnolar: kompaniyaning oʻz ishonchnomasi, keyingi banddagi hollar, harbiy qism qoʻmondonligi, harbiy gospital boshligʻi yoki ozodlikdan mahrum qilish joyi boshligʻi tasdiqlagan ishonchnomalar (kodeks ularni notarial tasdiqlanganlarga tenglashtiradi), shuningdek qonunchilik ishonchnomaning boshqa shaklini belgilagan boshqa hollar.
• Soddalashtirilgan tasdiqlash: ish haqi va mehnat munosabatlari bilan bogʻliq boshqa toʻlovlar, mualliflar va ixtirochilarning haqlari, pensiyalar, nafaqalar, stipendiyalar, xat-xabarlar va posilkalar, shuningdek banklardan summalar olish uchun ishonchnomani ishonch bildiruvchi ishlaydigan yoki oʻqiydigan tashkilot, uy-joyni ishlatish tashkiloti, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organi (mahalla) yoki davolash muassasasi maʼmuriyati tasdiqlashi mumkin.
• Bank operatsiyalari: bankda operatsiyalar uchun ishonchnoma berish tartibi va shaklini kodeks qonunchilikka qoldiradi. Bankingizdan bu qoidalar boʻyicha qaysi shaklni qabul qilishini soʻrang.

Vakolatni boshqa shaxsga oʻtkazish

Ishonchli vakil harakatlarni shaxsan amalga oshirishi shart. U vakolatni boshqa shaxsga faqat ishonchnomada bunga ruxsat berilgan boʻlsa yoki ishonch bildiruvchining manfaatlarini himoya qilish uchun sharoit majbur qilsa oʻtkazishi mumkin.

• Vakolat oʻtkaziladigan ishonchnoma notarial tasdiqlangan boʻlishi kerak, kodeks boshqa tasdiqlashga yoʻl qoʻygan hollar bundan mustasno (kompaniya ishonchnomasi, yuqoridagi soddalashtirilgan tasdiqlash va notarial tasdiqlanganlarga tenglashtirilgan ishonchnomalar — masalan, harbiy qismda, harbiy gospitalda yoki ozodlikdan mahrum qilish joyida tasdiqlanganlar).
• Uning muddati asosiy ishonchnoma muddatidan oshishi mumkin emas.
• Vakolatni oʻtkazgan vakil buni ishonch bildiruvchiga maʼlum qilishi hamda yangi vakil va uning yashash joyi haqidagi maʼlumotlarni xabar qilishi kerak. Aks holda u yangi vakilning harakatlari uchun xuddi oʻz harakatlari kabi javob beradi.

Ishonchnoma qachon bekor boʻladi

Ishonchnomaning amal qilishi quyidagi hollarda tugaydi:

1. muddati tugaganda;
2. uni bergan shaxs bekor qilganda;
3. ishonchli vakil undan voz kechganda;
4. nomidan ishonchnoma berilgan yuridik shaxs faoliyati toʻxtatilganda;
5. nomiga ishonchnoma berilgan yuridik shaxs faoliyati toʻxtatilganda;
6. ishonchnoma bergan fuqaro vafot etganda yoki muomalaga layoqatsiz, muomala layoqati cheklangan yoxud bedarak yoʻqolgan deb topilganda;
7. ishonchnoma olgan fuqaro bilan ham xuddi shunday boʻlganda.

Ishonchnomani istagan vaqtda bekor qilish mumkin, vakil ham istagan vaqtda undan voz kechishi mumkin. Bu huquqdan voz kechish haqidagi kelishuv haqiqiy emas. Ishonchnoma bekor boʻlishi bilan vakolatni boshqa shaxsga oʻtkazish ham kuchini yoʻqotadi.

Faqat bekor qilishning oʻzi yetarli emas. Ishonchnoma bergan shaxs bu haqda ishonchli vakilni va ishonchnoma qaratilgan oʻziga maʼlum uchinchi shaxslarni xabardor qilishi shart. Vakil bekor qilinganini bilgunga yoki bilishi lozim boʻlgunga qadar qilgan harakatlari ishonch bildiruvchi uchun uchinchi shaxslarga nisbatan kuchini saqlaydi, bundan uchinchi shaxs ishonchnoma bekor boʻlganini bilgan yoki bilishi lozim boʻlgan hol mustasno. Shundan keyingi harakatlar ishonch bildiruvchi uchun huquq va majburiyatlarni vujudga keltirmaydi. Ishonchnoma bekor boʻlgach, vakil (yoki uning merosxoʻrlari) uni darhol qaytarib berishi shart.

Hozir nima qilish kerak

• Har bir ishonchnomaga sana qoʻying va muddatini yozing. 3 yildan uzoq kerak boʻlsa, qayta berishni rejalashtiring.
• Vakolatlarni aniq sanab oʻting: qaysi shartnomalar, qanday summalarga, qaysi kontragentlar bilan.
• Vakolatni boshqa shaxsga oʻtkazish masalasini aniq hal qiling. Kerak boʻlmasa, ruxsat bermang.
• Kompaniya bergan ishonchnomalar reyestrini tugash sanalari bilan yuriting.
• Xodim ishdan ketganda yoki ishonchnomani bekor qilganda, vakilga va ishonchnoma koʻrsatilgan barcha kontragentlarga yozma xabar yuboring va asl nusxasini qaytarishni talab qiling.

Ishonchnomalar odatda shartnomalar bilan birga qoʻllanadi: fuqarolik-huquqiy shartnomalar boʻyicha sharhimizga va doʻkondagi tayyor shartnomalarga qarang. Ishonchnomangiz tekshiruvdan oʻtishiga ishonchingiz komil emasmi? Bizga yozing.

Manbalar

• Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi, birinchi qism, 134–144-moddalar (10-bob) — lex.uz

Qonunchilik bilan Lex orqali tekshirilgan: 6 oktabr 2026 · Juris Advisory

Surat: Xayriddin Baxromxoʻjayev, Pexels