Departament endi kimni tekshirishni qanday tanlaydi

Qoʻshni kompaniyadagi hamkasbingiz ularga legallashtirishga qarshi kurashish boʻyicha tekshiruv kelayotganini aytdi. Rahbaringiz masʼul xodimdan soʻraydi: nega aynan ularga, keyingisi biz emasmizmi? Kuzgacha bunga javob yoʻq edi. 2026-yil 1-oktabrdan boshlab usul normativ hujjatda yozib qoʻyilgan.

Qisqacha: Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huzuridagi Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamenti (keyingi oʻrinlarda Departament) legallashtirishga qarshi kurashish boʻyicha maxsus vakolatli davlat organi vazifasini bajaradi. U nazoratidagi har bir tashkilotni «Xavfni tahlil qilish» elektron tizimida baholaydi. Tashkilot uchta koʻrsatkichlar guruhining har biri boʻyicha 100 ballgacha oladi. Xavf darajasi past boʻlsa (61 ballgacha), tekshiruv oʻtkazilmaydi. Oʻrta va yuqori darajada profilaktika tadbirlari va tekshiruvlar oʻtkaziladi. Xavf darajasining oʻzi taʼsir choralari qoʻllashga asos boʻla olmaydi, baholash uchun tashkilotdan hujjat talab qilish esa taqiqlangan.

Kim va qaysi maʼlumotlar asosida baholanadi

Departament boshligʻining 2026-yil 1-iyundagi 21-son buyrugʻi, roʻyxat raqami 3872 (lex.uz), legallashtirishga qarshi kurashish toʻgʻrisidagi qonunning 12-moddasida koʻrsatilgan, pul mablagʻlari yoki boshqa mol-mulk bilan operatsiyalarni amalga oshiruvchi tashkilotlarga taalluqli. Faqat Departamentning nazorat vakolatiga kiradigan tashkilotlar baholanadi; boshqalarning faoliyatini tahlil qilish va baholash taqiqlanadi. Buyruqda tarmoqlar roʻyxati yoʻq. Qonunning 6-moddasiga koʻra ichki nazorat qoidalariga rioya etilishini ushbu qoidalarni tasdiqlagan organlar, shuningdek maxsus vakolatli davlat organi nazorat qiladi. Shuning uchun siz amal qilayotgan qoidalarni kim tasdiqlaganini tekshiring.

Baholash uchun maʼlumot manbalari:

• davlat organlarining maʼmuriy maʼlumotlari: litsenziyalar, ruxsatnomalar va boshqa hujjatlar;
• davriy statistika va korrelyatsion tahlil, jumladan qoidabuzarliklar avval aniqlangan tashkilotlarning belgilari;
• yuridik va jismoniy shaxslarning murojaatlari;
• ommaviy axborot vositalari, ijtimoiy tarmoqlar va veb-saytlar;
• nazorat xaridi natijalari;
• tashkilotning oʻzi legallashtirishga qarshi kurashish toʻgʻrisidagi qonunchilikka koʻra taqdim etadigan maʼlumotlar, jumladan shubhali operatsiyalar haqidagi xabarlar;
• xorijiy davlatlar vakolatli organlari, xalqaro va mintaqaviy tashkilotlarning maʼlumotlari va soʻrovlari;
• tashkilot qonunchilikka qanday rioya etishini avval oʻrganish natijalari;
• nazorat qiluvchi va huquqni muhofaza qiluvchi organlarning maʼlumotlari;
• qonun bilan taqiqlanmagan boshqa manbalar, agar ularni olish tashkilotning odatiy faoliyatiga taʼsir koʻrsatmasa.

Amalda ikki cheklov muhim. Xavfni tahlil qilish jarayonida tashkilotdan hujjat va maʼlumot talab qilish taqiqlanadi. Tahlil faoliyatni toʻxtatib turishi, unga toʻsqinlik qilishi yoki unga bevosita aralashishi mumkin emas.

Ballar qanday hisoblanadi

Tizimda 100 ballik uchta koʻrsatkichlar guruhi bor. Xavf darajasi har bir guruh boʻyicha avtomatik ravishda va alohida aniqlanadi:

1. ichki nazoratni tashkil etish (Nizomga 1-ilova);
2. jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga qarshi kurashish (2-ilova);
3. terrorizmni va ommaviy qirgʻin qurolini tarqatishni moliyalashtirishga qarshi kurashish (3-ilova).

Hisoblashning asosiy qoidasi: asosiy koʻrsatkich tarkibidagi sub-koʻrsatkichlardan bittasi buzilsa ham, shu asosiy koʻrsatkich uchun belgilangan toʻliq ball beriladi. Qisman hisoblash yoʻq.

1-guruh: ichki nazorat (100 ball)

Sub-koʻrsatkichlarga misollar:

• Ichki nazorat xizmati tashkil etilmagan: ichki nazorat xodimlari tayinlanmagan (jumladan filiallarda); xodimlar Departamentning axborot dasturida roʻyxatdan oʻtmagan; qonunchilik talablariga javob bermaydigan xodim tayinlangan
• Ichki nazorat xizmati lozim darajada tashkil etilmagan: xizmat rahbari tashkilotning quyi boshqaruviga hisobdor yoki boshqa boʻlinmalardan mustaqil emas; operatsiyalar koʻlami va tavakkalchilik darajasiga nisbatan xodimlar soni yetarli emas; Departamentning axborot dasturidan doimiy ravishda yoki umuman foydalanilmaydi

2-guruh: legallashtirishga qarshi kurashish (100 ball)

Sub-koʻrsatkichlarga misollar:

• Toʻxtatib turilishi shart boʻlgan operatsiyalarni amalga oshirish: shubhali yoki yuqori tavakkalchilik toifasidagi operatsiyalarni mijozni lozim darajada tekshirmasdan yoki kuchaytirilgan tartibda tekshirmasdan oʻtkazish; operatsiyalarni oʻttiz ish kunigacha toʻxtatish yoki mablagʻlarni ishga solmay toʻxtatib qoʻyish toʻgʻrisidagi koʻrsatmani buzish; identifikatsiya yoki tekshirish imkoni boʻlmagani sababli ichki nazorat qoidalariga koʻra toʻxtatilishi yoki rad etilishi lozim boʻlgan operatsiyalarni oʻtkazish
• Shubhali operatsiyalar haqidagi xabarlar boʻyicha qoidabuzarliklar: xabar yuborilmagan; rad etilgan operatsiya yoki qaytarilgan mablagʻlar haqida xabar berilmagan; xabarni rasmiylashtirish tartibi buzilgan
• Departamentning moliyaviy tahlil boʻyicha soʻrovlariga maʼlumot oʻz vaqtida, toʻliq yoki toʻgʻri taqdim etilmagan: oddiy soʻrovlar va alohida nazoratdagi moliyaviy tahlil boʻyicha soʻrovlar

3-guruh: terrorizmni va ommaviy qirgʻin qurolini tarqatishni moliyalashtirishga qarshi kurashish (100 ball)

3-guruh boʻyicha izoh. Ilovada bu qator uchun ball koʻrsatilmagan. Guruh jami 100 ball, qolgan qatorlar 95 ball beradi, demak bu qatorga 5 ball qoladi, lekin hujjatda bu yozilmagan.

Sub-koʻrsatkichlarga misollar:

• Toʻxtatib turilishi shart boʻlgan operatsiyalarni amalga oshirish: Roʻyxatdagi shaxsning operatsiyasi kechiktirmasdan toʻxtatilmagan va mablagʻlari ishga solmay toʻxtatib qoʻyilmagan; xorijiy davlatlarga aloqador operatsiya ishtirokchilarini identifikatsiya qilmasdan yoki Roʻyxat bilan solishtirmasdan oʻtkazish; terrorizm xavfi yuqori boʻlgan hududlarga aloqador operatsiyalarni mablagʻlar manbasi va maqsadini oʻrganmasdan oʻtkazish; operatsiyalarni oʻttiz ish kuniga toʻxtatib turish toʻgʻrisidagi koʻrsatmani buzish
• Terrorizmni moliyalashtirishga qarshi kurashish boʻyicha axborot oʻz vaqtida, toʻliq yoki toʻgʻri taqdim etilmagan: Roʻyxatdagi shaxslarning ruxsat berilgan operatsiyalari yoki ishga solmay toʻxtatib qoʻyilgan mablagʻlari haqida xabar yoʻq; Departament soʻrovlariga javob oʻz vaqtida berilmagan; xabarlarni rasmiylashtirish tartibi buzilgan
• Yuqori tavakkalchilik toifasidagi mijozlar reyestri va roʻyxatlar oʻzgarishi boʻyicha Departament maʼlumotlarini oʻz vaqtida ijro etmaslik: Departament sayti yoki dasturidan kelgan maʼlumotlar oʻz vaqtida ijroga qabul qilinmagan yoki filiallarga yetkazilmagan; terrorchilar roʻyxati oʻzgarishiga munosabat bildirilmagan; toʻxtatib turish yoki ishga solmay toʻxtatib qoʻyish toʻgʻrisidagi koʻrsatma, oqibatlari boʻlmagan holatda, zudlik bilan ijro etilmagan
• Operatsiyalarni tiklash va ishga solmay toʻxtatib qoʻyishni bekor qilishdagi qoidabuzarliklar: Roʻyxatdagi shaxsga operatsiyasi toʻxtatilgani va uni tiklash tartibi haqida maʼlumot berilmagan
• Mijozni tekshirmasdan asossiz toʻxtatish: Roʻyxatdagi shaxslarga aloqador boʻlmagan operatsiyalarni ishga solmay toʻxtatib qoʻyish; tiklashga ruxsat berilgan operatsiyalarni bajarmaslik

Uchta xavf darajasi

Matnda ikki noaniqlik bor. Chegaralar 81 ballda kesishadi: u ham yuqori, ham oʻrta darajaga kiradi. «61 gacha» esa aynan 61 ball qaysi darajaga tegishli ekanini aytmaydi. Biz chegaralarni hujjatda yozilganidek keltiramiz; tizim ularni qanday qoʻllashi hujjatda aytilmagan.

Chegaralarni jadvallar bilan solishtirsangiz, manzara oddiy. 70 yoki 80 ballik bitta qoidabuzarlikning oʻzi shu guruh boʻyicha oʻrta darajani beradi. Legallashtirishga qarshi kurashish guruhida har qanday ikkinchi qoidabuzarlik guruhni yuqori darajaga oʻtkazadi, terrorizmni moliyalashtirishga qarshi kurashish guruhida — ball koʻrsatilgan har qanday ikkinchi qoidabuzarlik; ichki nazorat guruhida esa faqat 20 ballik qoidabuzarlik, chunki 70 + 5 + 5 = 80 oʻrta darajada qoladi. Hisob har bir asosiy koʻrsatkich bir marta hisobga olinishiga asoslanadi: jadvallarda ballar «har bir holat boʻyicha» yoki «har bir sub-koʻrsatkich boʻyicha alohida» berilishi aytilgan, takroriy qoidabuzarliklar qanday qoʻshilishi esa hujjatda yoʻq. Faqat «mayda» qoidabuzarliklari (5, 10, 20 ball) boʻlgan tashkilot shu guruh boʻyicha past darajada qoladi. Nizomda «umumiy ballar» tilga olinadi, lekin uchta guruh bitta qarorga qanday birlashtirilishi aytilmagan. Shuning uchun ulardan istalgani tekshiruvlar rejasiga olib kelishi mumkin, deb hisoblang.

Xavf tahlili, qoida tariqasida, yiliga kamida bir marta oʻtkaziladi. Uning natijalariga koʻra profilaktika va tekshiruvlar faqat jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga, terrorizmni va ommaviy qirgʻin qurolini tarqatishni moliyalashtirishga qarshi kurashish toʻgʻrisidagi qonunchilikka rioya etilishiga taalluqli. Buyruq yuqori va oʻrta daraja uchun tekshiruvlar davriyligini belgilamaydi: u tekshiruvlarning umumiy qoidalariga havola qiladi (PF-184-son Farmon, Prezidentning PQ-374-son qarori bilan tasdiqlangan Nizom, Vazirlar Mahkamasining 402-son va 611-son qarorlari).

Tizim nimaga qodir emas va natijaga qanday shikoyat qilinadi

Nizom tizimga toʻrtta cheklov qoʻyadi:

• Taʼsir choralari uchun asos emas. Daraja qanday boʻlishidan qatʼi nazar, uning oʻzi tashkilotga nisbatan choralar qoʻllashga asos boʻla olmaydi.
• Tizim minimal talablarga mos kelmasa, tekshiruv uchun asos emas. Bu Vazirlar Mahkamasining 611-son qarori bilan tasdiqlangan «xavfni tahlil etish» tizimlariga qoʻyiladigan minimal talablar.
• Hujjat soʻramasdan va faoliyatga aralashmasdan.
• Faqat legallashtirishga, terrorizmni va ommaviy qirgʻin qurolini tarqatishni moliyalashtirishga qarshi kurashish. Tahlil natijasidagi tekshiruv bu predmetdan chiqa olmaydi.

Xavfni tahlil qilish natijalaridan norozi boʻlgan shaxslar qonunchilikda belgilangan tartibda yuqori turuvchi organga yoki sudga shikoyat qilishga haqli. Buyruq shikoyat qilishning oʻz muddatini belgilamaydi. Oʻz ballingizni bilish yoki u haqida xabar olish huquqi ham buyruqda yoʻq. Shuning uchun, ehtimol, ball haqida profilaktika yoki tekshiruv kelgandagina bilib olasiz.

Ballni qanday past saqlash mumkin

Buyruq ballingizni bilish yoʻlini bermaydi, lekin koʻrsatkichlar maʼlum. Eng ogʻirlari sizga bogʻliq:

• Ichki nazorat — faqat qogʻozda emas. Masʼul xodimlar tayinlangan (jumladan filiallarda), qonunchilik talablariga javob beradi va Departamentning axborot dasturida roʻyxatdan oʻtgan. Bu yerdagi har qanday kamchilik — 70 ball.
• Mustaqillik va xodimlar soni. Xizmat rahbari quyi menejerga emas, tashkilot rahbariga hisobdor; xodimlar operatsiyalar hajmi uchun yetarli. Departament dasturidan muntazam foydalaning: foydalanmaslik — 20 ball.
• Toʻxtatib turish va ishga solmay toʻxtatib qoʻyish — kechiktirmasdan. Roʻyxat bilan moslik topilsa — oldindan xabar qilmasdan darhol toʻxtatib qoʻyish; Departamentning toʻxtatib turish toʻgʻrisidagi koʻrsatmalari (oʻttiz ish kunigacha) ijro etiladi. Bular ikki guruhdagi 80 ballik bandlar.
• Xorijiy davlatlarga aloqador operatsiyalarning barcha ishtirokchilarini Roʻyxat bilan solishtirish va xavfi yuqori hududlar boʻyicha mablagʻlar manbasi va maqsadini tekshirish.
• Departamentga javoblar — oʻz vaqtida va toʻliq. Javoblardagi kechikish va xatolar uchala guruhda ham hisobga olinadi.
• Xodimlarni oʻqitish va buni tasdiqlash: bu alohida koʻrsatkich.

Shubhali operatsiyalar haqidagi xabarlaringiz va soʻrovlarga javoblaringizning oʻzi baholash uchun maʼlumot manbai. Shuning uchun ularning sifati ikki marta ishlaydi.

Hozir nima qilish kerak

• Tashkilotingizni yuqoridagi uchta jadval bilan solishtiring va kamida bitta sub-koʻrsatkich buzilishi mumkin boʻlgan har bir bandni belgilang.
• Masʼul xodim Departamentning axborot dasturida roʻyxatdan oʻtgani va undan haqiqatan foydalanayotganiga ishonch hosil qiling.
• Toʻxtatib qoʻyish yoʻlini tekshiring: Roʻyxat bilan moslik topilgandan mablagʻlar bloklangunga qadar qancha vaqt ketadi va masʼul xodim yoʻqligida kim harakat qiladi.
• Departament soʻrovlariga javob berish uchun soʻrovdagidan qisqaroq ichki muddat belgilang.
• Tekshiruv haqida xabar kelsa, uning predmeti legallashtirishga qarshi kurashish bilan cheklanganini tekshiring; tahlil natijasiga rozi boʻlmasangiz, yoʻlni oldindan tanlang: yuqori turuvchi organ yoki sud.

Qonunchilik bilan Lex orqali tekshirilgan: 6 oktabr 2026 · Juris Advisory