Siz MChJda ulushga egasiz va uni kimdir sotib olmoqchi. Yoʻlni 2026-yil 21-apreldagi OʻRQ-1137-son «Masʼuliyati cheklangan jamiyatlar toʻgʻrisida»gi Qonun (2026-yil 22-iyuldan amalda) belgilaydi. Quyidagi moddalar shu qonundan olingan.
Notarius kerakmi?
Odatda yoʻq. Ulushni sotish shartnomasi oddiy yozma shaklda tuziladi, agar ustavingiz notarial shaklni talab qilmasa (21-moddaning 3-qismi). Shakl buzilsa yoki sotuv qonunda talab qilinganidek roʻyxatdan oʻtkazilmasa, shartnoma haqiqiy emas (21-moddaning 6-qismi). Shuning uchun avval qonunni emas, ustavni oʻqing.
Muddatlar jadvali
| Qadam | Qachon |
|---|---|
| 1. Sotuvchi ustavni tekshiradi: begonalarga sotish taqiqlanganmi, rozilik yoki notarius kerakmi (21-modda, 2, 3, 20, 21-qismlar) | Hamma narsadan oldin |
| 2. Sotuvchi boshqa ishtirokchilar va jamiyatga narx va boshqa shartlar bilan yozma xabarnoma yuboradi (21-modda, 10-qism) | Muddat shu paytdan boshlanadi |
| 3. Har bir boshqa ishtirokchi ulushni toʻliq yoki qisman olishni xohlashini bildiradi (21-modda, 10-qism) | Xabarnomadan 7 kun ichida |
| 4. Takliflar ulushdan oshsa, ulush ishtirokchilar orasida mavjud ulushlariga mutanosib taqsimlanadi (21-modda, 10-qism) | 3-qadamdan keyin |
| 5. Jamiyat navbatini oladi, agar ustav unga bu huquqni bersa (21-modda, 9, 13-qismlar) | Ishtirokchilardan keyin |
| 6. Sotuvchi begonaga xabarnomadagi narx va shartlarda sotishi mumkin (21-modda, 11-qism) | Xabarnomadan bir oy, agar ustavda yoki ishtirokchilar kelishuvida boshqa muddat boʻlmasa |
| 7. Sotuvchi va xaridor oldi-sotdi shartnomasini imzolaydi (21-modda, 3-qism) | 6-qadamdan keyin |
| 8. Roʻyxatdan oʻtkazuvchi organ hujjatlar asosida oʻzgarishni Tadbirkorlik subyektlarining yagona davlat reyestriga kiritadi (21-modda, 4, 5-qismlar) | Egalik huquqi yozuv kiritilganda oʻtadi |
| 9. Sotuvchi yoki xaridor jamiyatga ulush oʻtganini tasdiqlovchi hujjat bilan yozma xabar beradi (21-modda, 14-qism) | Xaridor ishtirokchi huquqlarini shu xabardan boshlab amalga oshiradi |
Boshqa ishtirokchiga sotish osonroq: ustav boshqacha demasa, imtiyozli huquq qadamlari ham, rozilik ham kerak emas (21-moddaning 1-qismi).
Boshqa ishtirokchilar nima qila oladi
Har bir boshqa ishtirokchi begonadan oldin ulushni olish boʻyicha imtiyozli huquqqa ega (21-moddaning 8-qismi). Hech kim uni toʻliq ishlatmasa, navbat jamiyatga keladi (21-moddaning 9-qismi). 21-moddaning 13-qismi jamiyat daʼvosini ustavga bogʻlaydi, shuning uchun ustavingizni tekshiring. Ustavda koʻrsatilgan boʻlsa, xabarnoma jamiyat orqali ham yuborilishi mumkin (21-moddaning 10-qismi).
Ulushni boshqa nisbatda sotib olish qoidalarini ustavda taʼsis paytida belgilash yoki keyinroq umumiy yigʻilishning bir ovozdan qarori bilan qoʻshish mumkin (21-moddaning 12-qismi).
Imtiyozli huquq buzilsa
Qonundagi himoya vositasi sudga daʼvo: ishtirokchi yoki ustav shunday huquq bergan jamiyat buzilish haqida bilganidan keyin uch oy ichida sudga murojaat qilib, xaridorning huquq va majburiyatlarini oʻziga oʻtkazishni talab qilishi mumkin (21-moddaning 13-qismi). Bu huquqdan boshqa shaxs foydasiga voz kechish mumkin emas. Haqiqiy emaslik qonunda faqat notoʻgʻri shakl yoki roʻyxatdan oʻtkazilmaganlik uchun nomlangan (21-moddaning 6-qismi). Bizning talqinimizcha, xaridor xabarnoma yuborilganini tasdiqlovchi dalilni soʻrab olgani maʼqul.
Xaridor egasi qachon boʻladi
Ulushga egalik huquqi Yagona davlat reyestrga yozuv kiritilganda oʻtadi va u koʻchirma bilan tasdiqlanadi (21-moddaning 4-qismi). Jamiyat oldida xaridor ishtirokchi huquqlarini jamiyatga ulush oʻtganini tasdiqlovchi hujjat bilan yozma xabar berilgan paytdan boshlab amalga oshiradi (21-moddaning 14-qismi). Xaridor sotuvchining barcha huquq va majburiyatlarini oladi (21-moddaning 15-qismi). Boshqa qoida, 2025-yil 5-sentyabrdagi PP-268, ayrim manbalarda keltiriladi; u bizning huquqiy bazamizda yoʻq, shuning uchun unga tayanmadik.
Alohida holatlar
- Ulush toʻliq toʻlanmagan. U toʻliq toʻlanmaguncha faqat toʻlangan qismini sotish mumkin (21-moddaning 7-qismi).
- Ustav rozilik talab qiladi. Ishtirokchilar yoki jamiyatning roziligi berilgan hisoblanadi, agar siz ularga yozgan boʻlsangiz va 30 kun ichida (yoki ustavdagi muddatda) yozma rad javobi olmagan boʻlsangiz (21-modda, 20, 21-qismlar).
- Xaridorda 50 foiz va undan koʻp boʻlib qoladi. Yangi koʻpchilik egasi 15 kun ichida ozchilikdagi ishtirokchilarning ulushlarini bozor qiymatida sotib olishni taklif qilishi shart (21-moddaning 23-qismi). Davlat bundan mustasno.
- Bitta ishtirokchi. 100 foiz ulushni sotish haqida maxsus qoida topmadik. Bizning talqinimizcha, imtiyozli huquq qadamlari qoʻllanadigan odam yoʻq, lekin ustavingizni tekshiring.
Savollar
Ulushni sotish tartibi qanday? Toʻqqiz qadam, yuqoridagi jadvalga qarang.
Boshqalarning roziligisiz uchinchi shaxsga sotsam boʻladimi? Ha, agar ustav taqiqlamasa (21-moddaning 2-qismi). Lekin avval ulushni boshqalarga taklif qilish kerak.
Narx qancha boʻlishi kerak? Qonun narx belgilamaydi. Xabarnomada narx koʻrsatilishi shart, begona esa faqat shu narx va shartlarda sotib ola oladi (21-modda, 10, 11-qismlar).
Imtiyozli huquq qancha davom etadi? Javob uchun yetti kun, hammasi boʻlib bir oy, agar ustavda boshqacha boʻlmasa (21-modda, 10, 11-qismlar).
Notarius kerakmi? Faqat ustavda shunday boʻlsa (21-moddaning 3-qismi).
Soliq-chi? Bu maqolada soliqni koʻrib chiqmadik.
Keyingi qadam
Ustavingizdan boshlang: notarius, rozilik va muddatlarni u belgilaydi. MChJ ochish paketimizda moslashtirish mumkin boʻlgan ustav bor. Sotuv murakkab boʻlsa, maslahat soʻrang. Xaridor nuqtai nazaridan butun bitim uchun biznes sotib olish maqolasiga, islohot haqida umumiy tasavvur uchun yangi MChJ qonuni boʻyicha qoʻllanmamizga qarang.
Shartlaringizni tekshirtirmoqchimisiz?
Hujjatni yuboring yoki vaziyatingizni yozing, nimani oʻzgartirish kerakligini aytamiz.
Qoʻngʻiroqqa yozilish →Surat: Sora Shimazaki, Pexels